Ποια ήταν η Αγία Κασσιανή που τιμάται σήμερα

Η Αγία Κασσιανή υπήρξε μία από τις σημαντικότερες γυναίκες της βυζαντινής υμνογραφίας. Μοναχή, ποιήτρια και υμνογράφος, έμεινε γνωστή κυρίως...

μέσα από το περίφημο «Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή», το οποίο ψάλλεται κάθε Μεγάλη Τρίτη το βράδυ στους ναούς. Πρόκειται για ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τροπάρια της Μεγάλης Εβδομάδας, με έντονη συναισθηματική φόρτιση που συγκινεί διαχρονικά τους πιστούς.

Το όνομά της απαντάται σε διαφορετικές μορφές, όπως Εικασία, Ικασία, Κασσία και Κασσιανή. Η Οσία Κασσιανή θεωρείται επίσης πολιούχος της νήσου Κάσου, ενώ η μνήμη της τιμάται στις 7 Σεπτεμβρίου.

Από την Κωνσταντινούπολη στον μοναχικό βίο

Η Κασσιανή γεννήθηκε περίπου το 810 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη και προερχόταν από πλούσια οικογένεια. Η ζωή της περιβάλλεται από ιστορίες και παραδόσεις, με πιο γνωστή εκείνη που αφορά τη συνάντησή της με τον αυτοκράτορα Θεόφιλο, ο οποίος κυβέρνησε από το 813 έως το 842.

Σύμφωνα με τους βυζαντινούς χρονικογράφους Συμεών Μάγιστρο, Ιωάννη Ζωναρά και Λέοντα Γραμματικό, το 830 μ.Χ. η Ευφροσύνη, μητέρα του νεαρού αυτοκράτορα, οργάνωσε την επιλογή της μέλλουσας συζύγου του, ακολουθώντας την παράδοση της αυτοκρατορικής οικογένειας.

Στην Αυλή προσκλήθηκαν οι ομορφότερες και επιφανέστερες κοπέλες της αυτοκρατορίας. Δώδεκα «κάλλιστοι παρθέναι» ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση και παρουσιάστηκαν στο Παλάτι. Η Ευφροσύνη, αφού τις υποδέχθηκε, κάλεσε τον Θεόφιλο να επιλέξει τη γυναίκα που θα γινόταν σύζυγός του, προσφέροντας το χρυσό μήλο στην εκλεκτή του.

Η συνάντηση με τον Θεόφιλο

Ο Θεόφιλος εντυπωσιάστηκε από την ομορφιά της Κασσιανής και θέλησε, σύμφωνα με την παράδοση, να δοκιμάσει και την ευφυΐα της. Της είπε: «Ως άρα δια γυναικός ερρύη τα φαύλα», δηλαδή «Από τη γυναίκα ξεκινούν τα κακά πράγματα», αναφερόμενος στην Εύα.

Η Κασσιανή δεν άργησε να απαντήσει, αποδεικνύοντας την πνευματική της οξύτητα: «Αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείττω», δηλαδή «Από τη γυναίκα πηγάζουν και τα καλύτερα, τα ευγενέστερα». Με τη φράση αυτή έκανε αναφορά στην Παναγία.

Η παράδοση θέλει τον Θεόφιλο να αιφνιδιάζεται από την απάντησή της. Είτε επειδή τη θεώρησε υπερβολικά τολμηρή είτε επειδή η ευφυΐα και η δυναμική προσωπικότητά της τον φόβισαν, τελικά δεν της έδωσε το χρυσό μήλο. Το προσέφερε στη Θεοδώρα, η οποία έγινε αργότερα αυτοκράτειρα.

Μετά την εξέλιξη αυτή, η Κασσιανή ακολούθησε τον μοναχικό βίο και αφιερώθηκε στη λατρεία του Θεού, την ποίηση και την υμνογραφία. Πέθανε περίπου το 865 μ.Χ.

Η Κασσιανή ως μοναχή και υμνογράφος

Το έργο της δεν θεωρείται ιδιαίτερα εκτεταμένο, ξεχωρίζει όμως για την πρωτοτυπία, τη δύναμη της έκφρασης και το ιδιαίτερο ύφος του. Το τροπάριο της Μεγάλης Τρίτης είναι αναμφίβολα το έργο που την έκανε ευρύτερα γνωστή, όμως η συμβολή της στη βυζαντινή υμνογραφία δεν περιορίζεται σε αυτό.

Στην Κασσιανή αποδίδονται επίσης οι τέσσερις πρώτοι ειρμοί του Κανόνα του Μεγάλου Σαββάτου, που αρχίζουν με τη φράση «Άφρων γηραλέε», καθώς και το πρώτο δοξαστικό του Εσπερινού των Χριστουγέννων «Αυγούστου μοναρχήσαντος επί της γης». Παράλληλα, έγραψε γνωμικά και επιγράμματα σε ιαμβικό μέτρο.

Το Τροπάριο της Κασσιανής

Το περίφημο Τροπάριο της Κασσιανής είναι αφιερωμένο στην αμαρτωλή γυναίκα που άλειψε τα πόδια του Χριστού με μύρο.

Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή,
τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν,
ὀδυρομένη, μύρα σοι, πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει.
Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας,
ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας.
Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων,
ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ
κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας,
ὁ κλίνας τοὺς οὐρανοὺς τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει.
Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας,
ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις
ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν,
κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη.
Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους
τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου;
Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.